విరాటపర్వ - అధ్యాయ 014
॥ శ్రీః ॥
4.14. అధ్యాయః 014
Mahabharata - Virata Parva - Chapter Topics
ద్రౌపద్యా సైరంధ్రీవేషధారణేన సుదేష్ణాగృహే నివాసః ॥ 1 ॥
Mahabharata - Virata Parva - Chapter Text
వైశంపాయన ఉవాచ । 4-14-0x(3042)(28664)
తతః కృష్ణా సుకేశీ సా దర్శనీయా శుచిస్మితా।
వేణీకేశాన్సముత్క్షిప్య పీనవృత్తకుచా శుభా ।
జుగూహే దక్షిణే పార్శ్వే మృదూనసితలోచనా ॥ 1 ॥ 4-14-1(28665)
వాసశ్చ పరిధాయైకం కృష్ణా సుమలినం మహత్।
కృత్వా వేషం చ సైరంధ్ర్యాః కృష్ణా వ్యచరదార్తవత్ ॥ 2 ॥ 4-14-2(28666)
ప్రవిష్టా నగరం భీరూః సైరంధ్రీవేషసంయుతా।
తాం నరాః పరిధావంతః స్త్రియశ్చ సముపాద్రవన్ ॥ 3 ॥ 4-14-3(28667)
అపృచ్ఛంస్తే చ తాం దృష్ట్వా కా త్వం కిం చ చికీర్షసి।
సా తానువాచ రాజేంద్ర సైరంధ్ర్యహముపాగతా।
కర్మ చేచ్ఛామి వై కర్తుం తస్య యా మాం భరిష్యతి ॥ 4 ॥ 4-14-4(28668)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-14-5x(3043)
తస్యా రూపేణ వేషేణ శ్లక్ష్ణయా చ గిరా తథా।
న శ్రద్దధానాస్తాం దేవీమన్నహేతోరుపస్థితాం ॥ 5 ॥ 4-14-5(28669)
విరాటస్య తు కైకేయీ భార్యా పరమసంమతా।
ఆలోకయంతీ దదృశే ప్రాసాదాద్ద్రుపదాత్మజాం ॥ 6 ॥ 4-14-6(28670)
సా సమీక్ష్య తథారూపామనాథామేకవాససం।
స్త్రీభిశ్చ పురుషైశ్చాపి సర్వతః పరివారితాం ॥ 7 ॥ 4-14-7(28671)
విరాటభార్యా తాం దేవీ కారుణ్యాజ్జాతసంభ్రమా।
అప్రేషయత్సమీపస్థాః స్త్రియో వృద్ధాశ్చ తత్పరాః ॥ 8 ॥ 4-14-8(28672)
అపనీయ తతః సర్వా ఆనయధ్వమిహైవ తాం।
యదా దృష్టా మయా సాధ్వీ కంపతే మే మనస్తదా।
తస్మాచ్ఛీఘ్రమిహానాయ దర్శయధ్వం యదీచ్ఛథ ॥ 9 ॥ 4-14-9(28673)
తాస్తథోక్తా ఉపాగంయ ద్రౌపదీం పరిసంగతాః।
ఆనీయ సర్వథా త్వేనామబ్రువన్మధురాక్షరం ॥ 10 ॥ 4-14-10(28674)
భద్రే త్వాం ద్రష్టుమిచ్ఛంతీ సుదేష్ణా హర్ంయభూతలే।
త్వదర్థం ప్రైషయచ్చాస్మాంద్రష్టుం తాం త్వం యదీచ్ఛసి।
ఆయాహ్యస్మాభిరేవాద్య రక్ష్యమాణా యథేష్టతః ॥ 11 ॥ 4-14-11(28675)
తచ్ఛ్రుత్వా ద్రౌపదీ తాసాం వచనం వాక్యకోవిదా।
ఈప్సితర్థాతిలాభేన హృష్టాఽఽయాతా గృహోత్తమం ॥ 12 ॥ 4-14-12(28676)
రాజవేశ్మ హ్యుపాక్రంయ యత్రాగ్ర్యమహిషీ స్థితా।
సుదేష్ణామగమత్కృష్ణా రాజభార్యాం యశస్వినీం ॥ 13 ॥ 4-14-13(28677)
కృష్ణాన్కేశాన్మృదూందీర్ఘాన్సముద్గ్రథ్యాసితేక్షణా।
కుంచితాగ్రాంస్తు సూక్ష్మాగ్రాందర్శనీయాన్నిబధ్య చ।
జుగూహే దక్షిణే పార్శ్వే మృదూనాయతలోచనా ॥ 14 ॥ 4-14-14(28678)
సా ప్రవిశ్య విరాటస్య ద్రౌపద్యంతఃపురం శుభా।
హ్రీనిషేవాన్వితా బాలా కంపమానా లతేవ సా ॥ 15 ॥ 4-14-15(28679)
అభిగంయ చ సుశ్రోణీ సర్వలక్షణసంయుతా।
దదర్శావస్థితాం హైమే పీఠే రత్నపరిచ్ఛదే ॥ 16 ॥ 4-14-16(28680)
రక్తసూక్ష్మాంబరధరాం మేఘే సౌదామినీమివ ।
నానావర్ణవిచిత్రాం చ సర్వాభరణభూషితాం ॥ 17 ॥ 4-14-17(28681)
సుభ్రూం సుకేశీం సుశ్రోణీం కుబ్జవామనమధ్యగాం।
బహుపుష్పోపకీర్ణాయాం భూంయాం వేదిమివాధ్వరే ॥ 18 ॥ 4-14-18(28682)
సుదేష్ణాం రాజమహిషీం సర్వాలంకారభూషితాం।
శ్రీమతీం రాజపుత్రీణాం శతేన పరివారితాం ॥ 19 ॥ 4-14-19(28683)
తాః సర్వా ద్రౌపదీం దృష్ట్వా సంతప్తాః పరమాంగనాః ।
పరితశ్చోపతస్థుస్తాః సహసోత్థాయ చాసనాత్ ॥ 20 ॥ 4-14-20(28684)
నిరీక్షమాణాః సర్వాస్తాః శచీం దేవీమివాగతాం।
గూఢగుల్ఫాం వరారోహాం కృష్ణాం తాంరాయతేక్షణాం।
అతిసర్వానవద్యాంగీం నతగాత్రీం సుమధ్యమాం ॥ 21 ॥ 4-14-21(28685)
న హ్రస్వాం నాతిమహతీం జాతాం బహుతృణే వనే।
ఋశ్యరోహీమివానింద్యాం సుకేశీం మృగలోచనాం ॥ 22 ॥ 4-14-22(28686)
తాం మృగీమివ విత్రస్తాం యూథభ్రష్టామివ ద్విపాం।
లక్ష్మీమివ విశాలాక్షీం విద్యామివ యశస్వినీం ॥ 23 ॥ 4-14-23(28687)
రోహిణీమివ తారాణాం దీప్తామగ్నిశిఖామివ।
పార్వతీమివ రుద్రాణీం వేలామివ మహోదధేః ॥ 24 ॥ 4-14-24(28688)
సులభామివ నాగీనాం మృగీణామివ కిన్నరీం।
గంగామివ విశుద్ధాంగీం శారదీమివ శర్వరీం ॥ 25 ॥ 4-14-25(28689)
తామచింత్యతమాం లోకే ఇలామివ యశస్వినీం ।
సావిత్రీమివ దుర్ధషాం బ్రాహ్ంయా లక్ష్ంయా సమన్వితాం ॥ 26 ॥ 4-14-26(28690)
సీతామివ సతీం శుద్ధామరుంధతీమివ ప్రియాం ।
సుదేష్ణా పర్యపృచ్ఛత్తాం విస్మయోత్ఫుల్లలోచనా ॥ 27 ॥ 4-14-27(28691)
కా త్వం సర్వానవద్యాంగి కుతోసి త్వమిహాగతా।
కస్య వా త్వం విశాలాక్షి కిం వా తే కరవాణ్యహం ॥ 28 ॥ 4-14-28(28692)
గూఢగుల్ఫా సమానోరూస్త్రిగంభీరా షడున్నతా।
స్నిగ్ధా పంచసు రక్తేషు హంసగద్గదభాషిణీ ॥ 29 ॥ 4-14-29(28693)
శుకేశీ సుస్వరా శ్యామా పీనశ్రోణీపయోధరా।
అరాలపక్ష్మనయనా బింబోష్ఠీ తనుమధ్యమా ॥ 30 ॥ 4-14-30(28694)
కంబుగ్రీవా గూఢసిరా పూర్ణచంద్రనిభాననా ।
దానవీ కిన్నరీ వా త్వం గంధర్వీ వనదేవతా ॥ 31 ॥ 4-14-31(28695)
అప్సరా వాఽసి నాగీ వా తారా వా త్వం విలాసినీ ।
అలంబుసా మిశ్రకేశీ పుండరీకాఽథ మాలినీ ॥ 32 ॥ 4-14-32(28696)
తేనతేనైవ సంపన్నా కాశ్మీరీవ తురంగమా।
ఇంద్రాణీ త్వథ రుద్రాణీ స్వధా వాఽప్యథవా రతిః ॥ 33 ॥ 4-14-33(28697)
దేవి దేవేషు విఖ్యాతా బ్రూహి కా త్వమిహాగతా।
తవ హ్యనుపమం రూపం భూషణైరపి వర్జితం ॥ 34 ॥ 4-14-34(28698)
త్వాం సృష్ట్వోపరతం మన్యే లోకకర్తారమీశ్వరం।
న తృప్యంతి స్త్రియో దృష్ట్వా కా న పుంసాం రతిర్భవేత్ ॥ 35 ॥ 4-14-35(28699)
ప్రవాలపుష్పస్తబకైరాచితా వనదేవతాః।
త్వామేవ హి నిరీక్షంతే విస్మితా రూపసంపదా ॥ 36 ॥ 4-14-36(28700)
అంతఃపురగతా నార్యో మృగాః పక్షిగణా నరాః।
సర్వే త్వామేవ కల్యాణి నిరీక్షంతే సువిస్మితాః ॥ 37 ॥ 4-14-37(28701)
న త్వాదృశీ కాచన మే త్రిషు లోకేషు సుందరీ।
దృష్టపూర్వా శ్రుతా వాఽపి చక్షుపా విద్యతే శుభా ॥ 38 ॥ 4-14-38(28702)
ద్రౌపద్యువాచ। 4-14-39x(3044)
నాస్తి దేవీ న గంధర్వీ న యక్షీ న చ కిన్నరీ।
సైరంధ్రీ నామ మే జాతిర్వన్యమూలఫలాశనా ॥ 39 ॥ 4-14-39(28703)
పతీనాం ప్రేక్షమాణానాం కస్మింశ్చిత్కారణాంతరే।
కేశపాశే పరామృష్టా సాఽహం త్రస్తా వనం గతా ॥ 40 ॥ 4-14-40(28704)
తత్ర ద్వాదశవర్షాణి వన్యమూలఫలాశనా।
చరాంయనిలయా సుభ్రూః సా తవాంతికమాగతా ॥ 41 ॥ 4-14-41(28705)
జానామి కేశాన్గ్రథితుం విచిత్రాన్గ్రథితుం మణీన్।
మల్లికోత్పలపద్మానాం జానామి గ్రథితుం స్రజః ॥ 42 ॥ 4-14-42(28706)
సింధువారకజాతీనాం రచయాంయవతంసకాన్।
పత్రం మృగాంగమగరుం పిషే చ హరిచందనం ।
గ్రథయిష్యామి చిత్రాశ్చ స్రజః పరమశోభనాః ॥ 43 ॥ 4-14-43(28707)
ఆరాధనం సత్యభామాం కృష్ణస్య మహిషీం ప్రియాం।
కృష్ణాం చ భార్యాం పార్థానాం నారీణాముత్తమాం తథా ॥ 44 ॥ 4-14-44(28708)
తథాఽస్మి సుభ్రువా చాహమిష్టలాభేన తోషితా।
మాలినీ చేతి మే నామ స్వయం దేవీ చకార హ।
కృష్ణా కమలపత్రాక్షీ సా మే ప్రాణసమా సఖీ ॥ 45 ॥ 4-14-45(28709)
న చాహం చిరమిచ్ఛామి క్వచిద్వస్తుం శుభాననే।
వ్రతం కిలైతదస్మాకం కులధర్మోఽయమీదృశః ॥ 46 ॥ 4-14-46(28710)
యోఽస్మాకం తు హరేద్ద్రవ్యం దేశం వసనమేవ వా।
న క్రోద్ధవ్యం కిలాస్మాభిరస్మద్గురురమర్షణః ॥ 47 ॥ 4-14-47(28711)
సాఽహం వనాని దుర్గాణి తీర్థాని చ సరాంసి చ।
శైలాంశ్చ వివిధాన్రంయాన్సరితశ్చ సముద్రగాః ॥ 48 ॥ 4-14-48(28712)
భర్తృశోకపరీతాంగీ భర్తృసబ్రహ్మచారిణీ ।
విచరామి మహీం దుర్గాం యత్ర సాయంనివేశనా ॥ 49 ॥ 4-14-49(28713)
వీరపత్నీ యదా దేవీ చరమాణేషు భర్తృషు।
సాఽహం వివత్సా విధినా గంధమాదనపర్వతాత్।
శృణోమి తవ సౌశీల్యం భర్తుర్మధురభాషిణి ॥ 50 ॥ 4-14-50(28714)
మాహాత్ంయం చ తతః శ్రుత్వా బ్రాహ్మణానాం సమీపతః।
త్వాముపస్థాతుమిచ్ఛామి తతశ్చాహమిహాగతా ॥ 51 ॥ 4-14-51(28715)
గురవో మమ ధర్మశ్చ వాయుః శక్రస్తథాఽశ్వినౌ ।
తేషాం ప్రసాదాచ్చ న మాం కశ్చిద్ధర్షయతే పుమాన్ ॥ 52 ॥ 4-14-52(28716)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-14-53x(3045)
ఏవముక్త్వా సుదేష్ణాం తాం కృతాంజలిపుటా స్థితా।
సాఽబ్రవీద్విస్మయావిష్టా ద్రౌపదీం యోషితాం వరాం ॥ 53 ॥ 4-14-53(28717)
న భరేయమహం భద్రే సంశయో మమ విద్యతే।
రాజా త్వయం హి త్వాం దృష్ట్వా మతిం పాపాం కరిష్యతి ॥ 54 ॥ 4-14-54(28718)
సాఽహం త్వాం న క్షమాం మన్యే వసంతీమిహ వేశ్మని।
ఏష దోషోస్తి సుశ్రోణి కథం వాభీరు మన్యసే ॥ 55 ॥ 4-14-55(28719)
స్థితా రాజకులే నార్యో యాశ్చేమా మమ వేశ్మని।
త్వామేవైకాం నిరీక్షంతే విస్మయాద్వరవర్ణిని ॥ 56 ॥ 4-14-56(28720)
వృక్షాంశ్చోపస్థితాన్పశ్య య ఇమే మమ వేశ్మని।
వినమంతే హి త్వాం దృష్ట్వా పుమాంసం కం న లోభయేః ॥ 57 ॥ 4-14-57(28721)
బిభర్షి పరమం రూపమతిమానుషమద్భుతం।
తిర్యగ్యోనిగతాశ్చాపి నిరీక్షంతే సవిస్మయాః ।
తవ రూపమనింద్యాంగి కిం పునర్మానవా భువి ॥ 58 ॥ 4-14-58(28722)
రాజా విరాటః సుశ్రోణి దృష్ట్వా తే పరమం వపుః।
మాం విహాయ వరారోహే త్వాం గచ్ఛేత్సర్వచేతసా ॥ 59 ॥ 4-14-59(28723)
యం హి త్వమనవద్యాంగీ నరమాయతలోచనే।
సుప్రసన్నా హి వీక్షేథాః స కామవరాగో భవేత్ ॥ 60 ॥ 4-14-60(28724)
సుస్నాతాఽలంకృతా హి త్వం యమీక్షేథా హి మానుషం।
గ్లానిర్న తస్య దుఃఖం వా న తంద్రిర్న పరాజయః ॥ 61 ॥ 4-14-61(28725)
న శోకో న చ సంతాపో న క్రోధో నానృతం వదే।
యం త్వం సర్వాతవద్యాంగి భజేథాః సమలంకృతా ॥ 62 ॥ 4-14-62(28726)
న వ్యాధిర్న జరా తస్య న తృష్ణా న క్షుధా భవేత్।
యస్య త్వం వశగా సుభ్రు భవేరంకగతా సతీ ॥ 63 । 4-14-63(28727)
పంచత్వమపి సంప్రాప్తం యం చ త్వం పరిపస్వజేః।
బాహుభ్యామనురూపాభ్యాం స జీవేదితి మే మతిః ॥ 64 ॥ 4-14-64(28728)
యస్య హి త్వం భవేర్భార్యా యం చ హృష్టా పరిష్వజేః ।
అతిజీవేస్య సర్వేషు దేవేష్వివ పురందరః ॥ 65 ॥ 4-14-65(28729)
అధ్యారోహేద్యథా వృక్షం యథా వాఽఽరుహ్య తక్షతి।
రాజవేశ్మని వామోరు నను స్యాస్త్వం తథా మమ ॥ 66 ॥ 4-14-66(28730)
యథా కర్కటకీ గర్భమాధత్తే మృత్యుమాత్మనః।
తథావిధమహం మన్యే తవ సుభ్రు సమాగమం ॥ 67 ॥ 4-14-67(28731)
అనుమానయే త్వాం సైరంధ్రి నావమన్యే కథంచన।
భర్తృశీలభయాద్భద్రే తవ వాసం న రోచయే ॥ 68 ॥ 4-14-68(28732)
సైరంధ్ర్యువాచ। 4-14-69x(3046)
నాహం శక్యా విరాటేన యద్వా చాన్యేన కేనచిత్।
దేవగంధర్వయక్షైర్వా ద్రష్టుం దుష్టేన చేతసా ॥ 69 ॥ 4-14-69(28733)
గంధర్వాః పాలయంతే మాం సుకులాః పంచ సువ్రతాః ।
పుత్రా దేవాదిదేవానాం సూర్యపావకవర్చసః ॥ 70 ॥ 4-14-70(28734)
యశ్చ దుఃశీలవాన్మర్త్యో మాం స్పృశేద్దుష్టచేతసా।
స తామేవ నిశాం శీఘ్రం శయీత ముసలైర్హతః ॥ 71 ॥ 4-14-71(28735)
యస్యాపి హి శతం పూర్ణం బాంధవానాం భవేదపి।
సహస్రం వా విశాలాక్షి కోటిర్వాపి సహస్రికా ।
దుష్టచిత్తశ్చ మాం బ్రూయాన్న స జీవేత్తవాగ్రతః ॥ 72 ॥ 4-14-72(28736)
న తస్య త్రిదశా దేవా నాసురా న చ పన్నగాః।
తేభ్యో గంధర్వరాజేభ్యస్త్రాణం కుర్యురసంశయం ॥ 73 ॥ 4-14-73(28737)
సుదేష్ణే విశ్వస త్వం మాం స్వజనే బాంధవేఽపి వా ।
నాహం శక్యా నరైర్ద్రష్టుం న చ మే వృత్తమీదృశం ॥ 74 ॥ 4-14-74(28738)
యో మే న దద్యాదుచ్ఛిష్టం న చ పాదౌ ప్రధావయేత్।
ప్రీయేరంస్తేన వాసేన గంధర్వాః పతయో మమ ॥ 75 ॥ 4-14-75(28739)
యో హి మాం పురుషో గృద్ధ్యేద్యథాఽన్యాః ప్రాకృతస్త్రియః।
తామేవ స ఇమాం రాత్రిం ప్రవిశేదపరాం తనుం ॥ 76 ॥ 4-14-76(28740)
న చాప్యహం చాలయితుం శక్యా కేనచిదంగనే।
దుఃఖశీలాశ్చ గంధర్వాస్త ఇమే బలినః ప్రియాః ।
ఏవం నివసమానాయాం మయి మా తే భయం హి భూత్ ॥ 77 ॥ 4-14-77(28741)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-14-78x(3047)
ఏవముక్తా తు సైరంధ్ర్యా సుదేష్ణా వాక్యమబ్రవీత్।
వసేహ మయి కల్యాణి యది తే వృత్తమీదృశం ॥ 78 ॥ 4-14-78(28742)
కశ్చ తే దాతుముచ్ఛిష్టం పుమానర్హతి భామిని ।
ప్రసారయేచ్చ కః పాదౌ లక్ష్మీం దృష్ట్వైవ బుద్ధిమాన్ ॥ 79 ॥ 4-14-79(28743)
ఏవమాచారసంపన్నా ఏవం దేవపరాయణా।
రక్ష్యా త్వమసి భూతానాం సావిత్రీవద్విజన్మనాం ॥ 80 ॥ 4-14-80(28744)
దేవతా ఇవ కల్యాణి పూజితా వరవర్ణినీ।
వస భద్రే మయి ప్రీతా ప్రీతిర్హి మయి వర్తతే।
సర్వకామైః ప్రముదితా నిరుద్విగ్నమనాః సుఖం ॥ 81 ॥ 4-14-81(28745)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-14-82x(3048)
సుదేష్ణయైవముక్తా సా సంప్రీతా చారుహాసినీ।
నిర్విశంకా విరాటస్య వివేశాంతఃపురం సుఖం ॥ 82 ॥ 4-14-82(28746)
యాజ్ఞసేనీ సుదేష్ణాం తు శుశ్రూపంతీ విశాంపతే।
అవసత్పరిచారార్హా సుదుఃఖం జనమేజయ ॥ 83 ॥ 4-14-83(28747)
ఏవం విరాటే న్యవసంస్తు పాండవాః కృష్ణా తథాఽంతఃపురమేత్య శోభనా।
అజ్ఞాతచర్యాం ప్రతిరుద్ధమానసా యథాఽగ్రథో భస్మని గూఢతేజసః ॥ 84 ॥ ॥ 4-14-84(28748)
ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే విరాటపర్వణి పాండవప్రవేశపర్వణి చతుర్దశోఽధ్యాయః ॥ 14 ॥
Mahabharata - Virata Parva - Chapter Footnotes
4-14-1 సముత్క్షిప్య వల్గితాగ్రాననిందితానితి ఖo థo ధo పాఠః ॥ 1 ॥
చతుర్దశోఽధ్యాయః ॥ 14 ॥
 శ్లోకాలు.jpg "మహాభారతం 1,00,000 (ఒక లక్ష) శ్లోకాలు")
